Po završetku posljednjeg rata, socijalni rad u Republici Srpskoj suočio se sa promjenama u svojoj djelatnosti. Takođe, promjene nisu zaobišle ni okruženje koje vrši presudan uticaj na sadržaj i ciljeve socijalnog rada. Ključni izazovi koji su doveli do povećanja broja korisnika, usložnjavanja postojećih socijalnih problema i nastanka novih bili su veliki broj žrtava rata, izgubljene i rasturene porodice koje više nisu bile u mogućnosti da ostvaruju tradicionalno prisutnu i značajnu socijalnozaštitnu funkciju, povećano siromaštvo, povećana invalidnost i rast nezaposlenosti. Suočavajući se sa nastalim problemima, socijalni rad se našao i pred novim izazovom u funkcionisanju i održivosti sistema socijalne zaštite, koji se morao prilagoditi izmijenjenim društvenim, ekonomskim, političkim okolnostima, koje su stvorile potrebe za drugačijim sadržajem socijalne zaštite, a time i socijalnog rada kao ključnog nosioca u njenom obezbjeđenju.

Socijalni rad, i sam osiromašen u ljudskim resursima i njihovoj osposobljenosti, počeo je da traga za načinima prilagođavanja nastalim promjenama, rješavanja problema i razvoja dugoročnih politika koje će omogućiti ostvarivanje misije savremenog socijalnog rada, proistekle iz međunarodno prihvaćene i kroz definiciju izražene svrhe ove djelatnosti. Socijalni rad kao praktično zasnovana profesija i akademska disciplina morao je postati dio promjena, jer u svojoj suštini sadrži promociju društvenih promjena i razvoj, jačanje socijalne kohezije, te osnaživanje i oslobađanje ljudi. Njegovo posebno značajno područje djelovanja jeste pružanje podrške i pomoći osjetljivim grupama i zajednicama koje nemaju dovoljno resursa da se suoče sa nastalim promjenama i zbog toga se nalaze u stanju socijalne potrebe.

Jedan od odgovora na navedene izazove bio je ulaganje u razvoj ljudskih resursa, odnosno u osposobljavanje i školovanje mladih ljudi za socijalni rad koji bi kroz formalni proces obrazovanja postali profesionalci i dobili zvanje diplomirani socijalni radnik. Obrazovanje za socijalni rad je prilika i mogućnost da se kroz proces studiranja i praktičnu obuku, primjenom savremenih obrazovnih standarda, kreiraju i razvijaju socijalni radnici osposobljeni i edukovani za djelovanje u kompleksnim uslovima i širokim područjima interakcije pojedinaca, društvenih grupa i zajednica.

Ideja i incijativa za osnivanje studijskog programa socijalnog rada na Filozofskom fakultetu u Banjoj Luci potekli su od „Udruženja stručnih radnika zaposlenih u socijalnim djelatnostima Republike Srpske“, organizacije koja je okupljala socijalne i druge stručne radnike i predstavljala jedinu organizovanu sistemsku snagu u ovoj oblasti, visoko motivisanu da radi na razvoju djelatnosti socijalnog rada. Ideja je prihvaćena od aktuelnog menadžmenta Filozofskog fakulteta, jednog broja nastavnika sa drugih fakulteta i istaknutih profesora i pregalaca u socijalnom radu u okruženju, u prvom redu od profesora socijalnog rada sa Fakulteta političkih nauka u Beogradu.

U osnivanje studijskog programa aktivno se uključila i Vlada Kraljevine Švedske, koja je putem Švedske agencije za međunarodni razvoj i saradnju (Sida) finansijski, kadrovski i na druge načine podržavala studij prvih sedam godina.

Prvim nastavnim planom i programom za visoko obrazovanje socijalnih radnika u Republici Srpskoj pokrenut je četvorogodišnji studij na Filozofskom fakultetu u Banjoj Luci 2000. godine. Program je kocipiran na način da omogući sticanje teorijskih i praktičnih znanja i vještina koji kvalifikuju studente za obavljanje budućih poslova u savremenom kontekstu i da razvijaju incijativnost, preduzimljivost, sposobnost upravljanja socijalnim uslugama u zajednici, sposobnost donošenja odluka koje doprinose dobrobiti i najboljem interesu korisnika socijalnog rada, sposobnost pomaganja, zaštite i zastupanja ranjivih članova zajednice, sposobnost djelovanja u nesigurnom i promjenljivom okruženju, sposobnost praćenja socijalnih potreba, istraživanja socijalnih pojava i problema i organizovanja akcija na njihovom rješavanju, sposobnost kreiranja i vođenja različitih projekata, sposobnost praćenja, izbora i upotrebe različitih informacija i sposobnost kreativne integracije znanja i prakse iz socijalnog rada i socijalne politike.

Ciljevi visokog obrazovanja za socijalni rad proistekli su iz ciljeva visokog obrazovanja. Osnovni cilj visokog obrazovanja jeste „sticanje, razvijanje, zaštita i prenošenje znanja i sposobnosti posredstvom nastave i naučno-istraživačkog rada s ciljem doprinosa razvoja pojedinca i društva“ (član 4 Zakona o visokom obrazovanju RS). Ovaj cilj je sadržan u ciljevima obrazovanja socijalnih radnika, a to su:

1. sticanje profesionalnih kompetencija socijalnog radnika u realizaciji svoje profesionalne uloge, svrhe i metoda rada;
2. osposobljavanje studenata za adekvatan izbor i primjenu metoda rada kojim će se ostvariti profesionalni zadaci i ciljevi, u odnosu na prepoznate i identifikovane probleme sa kojim se suočava u svome radu u svim oblastima gdje se zapošljavaju socijalni radnici;
3. obučavanje studenata prvog ciklusa za istraživanje prirode strukturirane prakse – procesa socijalnog rada – i razmatranje njenog odnosa prema teoriji socijalnog rada;
4. sticanje uslova za dalje školovanje i stručno usavršavanje.

Odmah nakon licenciranja programa upisani su prvi studenti i od početka trajanja studijskog programa pod okriljem Filozofskog fakulteta upisan je 591 student.

Izmjene i dopune prvog programa izvršene su nakon prelaska na bolonjski sistem visokog obrazovanja 2006. godine. Ovaj nastavni plan i program podrazumijevao je studije u trajanju od tri akademske godine (180 ECTS bodova), i studije na drugom ciklusu studija u trajanju od dvije akademske godine. Drugi ciklus (master studije) nije nikada licenciran po ovom principu, jer se došlo do zaključka da osnovne studije (prvi ciklus) ne zadovoljavaju potrebe prakse socijalog rada obrazovanjem socijalnih radnika u trogodišnjem trajanju. Sami studenti koji su u prve tri godine studirali po ovom programu pokrenuli su incijativu da se izmijeni nastavni plan i program i da osnovne studije traju četiri godine, što je učinjeno tzv. prelaznim kurikulumom u periodu od 2007. do 2010. godine.

Novi nastavni plan i program socijalnog rada licenciran je 2010. godine i predstavlja dopunu nastavnom planu i programu iz 2006. godine, tako da su studije vraćene na studiranje u trajanju od četiri akademske godine i licenciran je drugi ciklus studija (master studije) u trajanju od jedne akademske godine.

Novi program odgovorio je na zahtjeve bolonjskog reformskog procesa, jer je definisao ciljeve, opšte i specifične kompetencije, ishode učenja, precizirao sistem ECTS bodova za svaki predmet i ukupne studije, predvidio obavezne i izborne programe, afirmisao novi sistem ocjenjivanja i ispitivanja studenata, definisao programe za svaki predmet, odredio obaveznu i izbornu literaturu i omogućio definisanje praktične nastave kao obavezni vid učenja.

U toku četvorogodišnjeg studija studenti stiču raznovrsna teorijska i metodološka znanja iz širokog spektra socioloških, pravnih, politikoloških, psiholoških i pedagoških disciplina. Ključno mjesto i posebna pažnja pripada disciplinama iz naučnog polja socijalnog rada, koje su svrstane u tri uže naučne oblasti: Socijalna politika, Teorije i metodologije socijalnog rada i Područja socijalnog rada. Važan izvor za sticanje znanja, osim teorijskog rada, jeste obavezna praktična nastava, koja se odvija u ustanovama socijalne zaštite, obrazovnim i zdravstvenim ustanovama, organima javne uprave, nevladinim organizacijama i nadležnim ministarstvima pod budnim okom mentora-praktičara, koji svoje iskustvo i znanja prenose studentima.

Tokom pomenutih revizija i izmjena nastavnog plana i programa, konstantno se povećavao broj predmeta iz naučne oblasti socijalnog rada, a smanjivao broj predmeta iz srodnih nauka, vodeći računa o potrebi da studenti dobiju znanja iz srodnih nauka relevantnih za profesiju socijalnog rada.

Prema ishodima učenja na osnovnom ciklusu obrazovanja svršeni studenti treba da su u stanju da:

– usvoje i razumiju osnovna naučna i stručna znanja iz teorija socijalnog rada, osnovnih metodskih postupaka u socijalnom radu (rad sa pojedincem, grupom i u zajednici), socijalne politike i njenih područja, kao i iz politikoloških, socioloških, psiholoških, pedagoških i pravnih disciplina koje su relevantne za socijalni rad;
– steknu znanje i vještine u obaveznoj praktičnoj nastavi koju obavljaju u ustanovama socijalne zaštite, nevladinim organizacijama, zdravstvenim ustanovama, obrazovnim institucijama i organima javne uprave;
– mogu primijeniti stečeno znanje i razumijevanje pokazujući profesionalni pristup u radu i struci i stečene kompetencije;
– budu sposobni da prikupljaju podatke i analiziraju savremene tokove socijalnog rada i socijalne politike u postojećem društvenom kontekstu i da razumiju njihovu međusobnu povezanost i uticaj;
– mogu uspostavljati unutrašnju komunikaciju i sa okruženjem socijalnog rada i prenositi informacije, ideje, probleme i rješenja stručnoj javnosti;
– izgrade vještine učenja koje su im neophodne za dalje formalno obrazovanje i cjeloživotno učenje.

USLOV ZA UPIS NA STUDIJSKI PROGRAM

Opšti uslovi

  • Opšti uslov za upis studenata na studijski program socijalnog rada, na I ciklus (osnovne) akademske nastave je uspješno završeno srednjoškolsko obrazovanje, u trajanju od najmanje četiri školske godine (boduje se prosječna ocjena opšteg uspjeha u prethodnom, srednjoškolskom obrazovanju).
  • Posjedovanje Uvjerenja o zdravstvenom stanju kandidata (Uvjerenje izdaje nadležna zdravstvena ustanova).
  • Prijava na konkurs za upis na studije.

Posebni uslovi

  • Provjera znanja iz oblasti srpskog jezika, opšte sociologije, opšte informisanosti i informisanosti o socijalnim problemima

NASTAVNI PLAN PRVOG CIKLUSA STUDIJSKOG PROGRAMA SOCIJALNOG RADA

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

1.

1.

Uvod u političke nauke

O

3

1

0

4

2.

Uvod u filozofiju

O

2

1

0

4

3.

Uvod u sociologiju

O

3

1

0

4

4.

Uvod u socijalnu politiku

O

3

2

0

6

5.

Osnove psihologije

O

2

1

0

4

6.

Uvod u pedagogiju

O

2

1

0

4

7.

Strani jezik I

I

2

1

0

4

17

8

0

30

 

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

2.

1.

Socijalna politika

O

3

2

0

6

2.

Uvod u teorije socijalnog rada

O

3

2

0

6

3.

Socijalni rad s pojedincem

O

3

2

0

6

4.

Razvojna psihologija

O

2

2

0

4

5.

Osnove prava

O

2

1

0

4

6.

Strani jezik II

I

2

1

0

4

15

10

0

30

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

3.

1.

Teorije socijalnog rada

O

3

2

0

6

2.

Vještine i tehnike socijalnog rada s pojedincem

O

3

2

0

6

3.

Socijalna psihologija

O

2

2

0

5

4.

Socijalno pravo

O

2

1

0

4

5.

Porodično pravo

O

2

2

0

5

6.

Sociologija porodice

I

2

1

0

4

Socijalna pedagogija

I

2

1

0

4

16

11

0

30

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

4.

1.

Socijalni rad sa grupom

O

3

2

0

6

2.

Etička kompetencija u socijalnom radu

O

2

2

0

4

3.

Menadžment u socijalnom sektoru

O

2

1

0

4

4.

Socijalni rad sa djecom i porodicom

O

3

2

0

6

5.

Praksa socijalnog rada I

O

0

2

0

3

6.

Socijalni rad i nasilje u porodici

I

2

1

0

4

Ljudska prava i socijalni rad

I

2

1

0

4

7.

Uvod u savjetovanje

I

2

1

0

3

Civilni sektor i socijalna zaštita

I

2

1

0

3

14

11

0

30

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

5.

1.

Socijalni rad u zajednici

O

3

2

0

6

2.

Vještine i tehnike socijalnog rada sa grupom

O

3

2

0

6

3.

Zastupanje u socijalnom radu

O

2

2

0

5

4.

Socijalni rad sa osobama treće životne dobi

O

2

2

0

5

5.

Osnove upravnog prava

O

2

1

0

4

6.

Istorija socijalnog rada

I

2

1

0

4

Pedagoška resocijalizacija

I

2

1

0

4

Rješavanje sukoba u socijalnom radu

I

2

1

0

4

14

10

0

30

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

6

1.

Siromaštvo i socijalna uključenost

O

2

1

0

4

2.

Socijalni rad sa osobama sa invaliditetom

O

2

1

0

4

3.

Upravni postupak i upravni spor

O

2

1

0

3

4.

Metodologija društvenih istraživanja

O

2

2

0

4

5.

Praksa socijalnog rada II

O

2

4

0

7

6.

Radno pravo

O

2

1

0

4

7.

Socijalna patologija

O

2

1

0

4

14

11

0

30

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

7.

1.

Mentalno zdravlje i socijalni rad

O

2

1

0

4

2.

Praksa socijalnog rada III

O

2

7

0

12

3.

Uporedni sistemi socijalne politike

O

2

1

0

4

4.

Socijalna politika Republike Srpske i Bosne i Hercegovine

O

2

1

0

4

5.

Kreativne tehnike u socijalnom radu

I

2

1

0

3

Međunarodni socijalni rad

I

2

1

0

3

6.

Socijalni rad sa maloljetnim delinkventima

I

2

1

0

3

Socijalni rad u zdravstvenom sistemu

I

2

1

0

3

12

12

0

30

Sem.

  Predmet  

Status 

P

  V

DON

ECTS

8.

1.

Vještine i tehnike socijalnog rada u zajednici

O

3

2

0

6

2.

Supervizija u socijalnom radu

O

3

2

0

6

3.

Socijalni razvoj i planiranje

O

3

2

0

6

4.

Teorije i modeli psihosocijalnog rada

O

2

2

0

5

5.

Socijalna zaštita u vanrednim situacijama

I

2

1

0

4

Socijalni rad u školi

I

2

1

O

4

6.

Timski rad u socijalnom radu

I

2

1

O

3

Socijalni rad sa zavisnicima

I

2

1

O

3

13

12

0

30

 

BODOVNA VRIJEDNOST STUDIJSKOG PROGRAMA ISKAZANA U  SKLADU SA „ECTS

 Prvi ciklus, četiri  godine (8 semestra) ima vrijednost 240 ECTS kredita. Student ostvaruje po 30 ECTS bodova/kredita u prvih 7 (sedam) semestara, a u osmom (završnom) semestru, student ostvaruje 16 ECTS kredita. Nakon odbrane diplomskog rada, student ostvaruje 14 ECTS kredita.

 Za cjelokupno obrazovanje na dodiplomskim studijama socijalnog rada, student ostvaruje 240 ECTS kredita.

 

KRITERIJI I USLOVI PRENOSA ECTS BODOVA

Prema pravilima studiranja na prvom i drugom ciklusu studija (član 24. i član 29.) uslove prelaska sa jednog studijskog programa na drugi utvrđuje Senat Univerziteta, na prijedlog Vijeća Fakulteta/Akademije.

 

PODUDARNOST SA DRUGIM STUDIJSKIM PROGRAMIMA SOCIJALNOG RADA

 Najvećim dijelom akademske studije socijalnog rada podudaraju se sa studijskim programima na sljedećim Univerzitetima:

  1. Fakultet političkih nauka, Beograd, Studijski program socijalne politike i socijalnog rada
  2. Pravni fakultet, Zagreb, Studij socijalnog rada
  3. Univerzitet u Geteborgu (Švedska), Fakultet društvenih nauka, Odsjek socijalnog rada

  

KRITERIJI I NAČIN OSIGURANjA KVALITETA

Na Univerzitetu u Banjoj Luci se od 2008. godine izvodi redovna godišnja evaluacija nastavnog procesa kroz anketiranje studenata. Između ostalog, ta evaluacija sadrži mnoge pokazatelje kvaliteta samog studijskog programa. Pored toga izvode se analize prolaznosti i uspjeha i prati napredovanje studenata tokom studija. U toku je izrada strategije kvaliteta koja će razraditi i druge vidove evaluacije kao i procedure za otklanjanje propusta i podizanje kvaliteta studijskog programa.

 

USLOVI ZA PRELAZAK SA DRUGIH STUDIJSKIH PROGRAMA U OKVIRU ISTIH I  SRODNIH STUDIJA

Prema Pravilima studiranja na I i II ciklusu studija (Član 24.) uslove prelaska sa drugih studijskih programa utvrđuje Senat Univerziteta, na prijedlog Vijeća fakulteta. Za iste studijske programe nema posebnih uslova. Od ostalih studijskih programa moguć je prelazak samo ako su srodni studijski programi. Pod srodnim studijskim programom podrazumijeva se program koji sadrži 70% nastavnih predmeta iz užih naučnih oblasti naučnog polja socijalnog rada. Student može preći sa drugih programa osnovnih akademskih studija na ovaj program ukoliko položi diferencijalne ispite koje utvrđuje Vijeće studijskog programa socijalnog rada, na osnovu uvida u sadržaj studijskog programa sa kojeg se prelazi.

 

OBAVEZE STUDENATA I DINAMIKA STUDIRANjA

Opšte obaveze studiranja:

Zakon o visokom obrazovanju (Službeni glasnik Republike Srpske 85/06), Statut i Pravila studiranja Univerziteta u Banjoj Luci definišu i propisuju opšte obaveze studenata i dinamiku studiranja.

Posebne obaveze studiranja:

  1. Studentska praksa

Tokom studija prvog ciklusa studenti su obavezni obaviti praksu u trajanju od 120 sati. Praksa se obavlja u ustanovama socijalne zaštite i podrazumijeva rad u okviru struke pod mentorstvom diplomiranih socijalnih radnika. Praksu organizuje predmetni profesor iz užih stručnih oblasti.

  1. Seminarski radovi

Na prvom ciklusu studija student je obavezan da izradi najmanje četiri seminarska rada u okviru liste obaveznih ili izbornih predmeta.

  1. Diplomski rad

Diplomski rad student brani nakom odslušanog posljednjeg semestra (osmog), obavljene prakse, položenih svih ispita, te izrađenih seminarskih radova. Student stiče zvanje diplomirani socijalni radnik.          

Naslov diplomskig rada odobrava Vijeće studijskog programa socijalnog rada i to u toku posljednje godine studija. Tema diplomskog rada mora biti iz oblasti naučnog polja socijalnog rada.

Studenti su obavezni da zajedno sa mentorom obrazlože značaj teme za savremenu teoriju i praksu socijalnog rada, te da formalno prijave diplomski rad u skladu sa akademskim pravilima pisanja i prijavljivanja diplomskog rada.